“ Ben kapattırdım köy enstitülerini. Ben toprak ağasıyım. 200' e yakın köyüm var. Bu köylerdeki halk bana tapar. Ne işi varsa bana sorar. Evlenecek, boşanacak, askere gidecek, mahkemesi nesi varsa gelir bana danışırdı. Ama köy enstitüleri açıldıktan sonra 5 köyüme köy enstitüsü mezunu geldi ve bu köylerden artık kimse bana gelip danışmamaya başladı. Ben düşündüm, 200 köyümün hepsine köy enstitüsü mezunu gelirse benim ağalığım ne olur, sıfıra düşer!”

​

   Kanayan yaramıza merhaba..
   Gerçek, acı verici kurgulanmayan bir şeyler okumak istiyorsanız köy enstitülerine ulaşın.
1940 yılında 6 yaşın üzerindeki nüfusun yüzde 78’ i okur yazar değildi. Köylerde bu oran yüzde 90’ a çıkıyordu. Köylü milletin efendisi değil ağanın kölesiydi. Her anlamda geri kalmış bu toplumu nasıl bir eğitim ön plana çıkarabilirdi.
 Kurtuluş savaşında bağımsızlığını kazanan Türkiye şimdi de aydınlanma savaşına girmişti. Bu daha çetin bir savaştı. Bu kez düşman cehalet, salgın hastalıklar ve yoksulluktu. 
  Sonraki yıllarda Unesco tarafından özgün bir model olarak nitelendirilmiş ve bir kalkınma yöntemi olarak gelişmekte olan ülkelere önerilmiştir.
 Hasan Ali Yücel ve İsmail hakkı Tonguç önderliğinde Atatürk’ ün temellerini attığı  köy enstitüleri kurulur. Enstitüde matematik, müzik, dikiş, nakış, inşaat, tarla işleri, hayvancılık, marangoz, demircilik, güzel sanatlar ve daha birçok alanda eğitime başlandı. . Okuryazarlığın en alt seviyede olduğu bölgelerde klasik müzik sesleri, Shakespeare’ in sahneleri gösterime başladı.
  Bir öğrenci köy enstitülerine başladığında , ona iki cümle öğretilirdi ; "Aldığını, işin bitince yerine koy" ve "Girdiğin yeri bulduğun gibi bırak." Öğrenciler eğitimlerinin sonuna kadar bu iki cümleyi rehber edinirdi. 
  Enstitülere çevre köylerden öğrenciler okula alınırdı. Başta çekingen, korkak, içe kapanık köy çocukları enstitü eğitiminden sonra her biri birer meslek erbabı, kendini ifade edebilen, öz güvenli ve kendisi gibi binlerce birey yetiştirebilecek kıvama gelmiş birey olmuşlardı. Araştıran, sorgulayan, düşünen bu bireyler köy ağalarının,din adamlarının birer korkulu rüyası olmuşlardı.